- આ ‘દેઢ ફૂટિયા’ને સર્પનું ઝેર કેમ નથી ચડતું
- સાપ અને નોળિયાના ઝગડામાં હંમેશા નોળિયો કેમ જીતે છે
આપણે બધા વારંવાર જોયું હશે કે સાપ અને નોળિયો ઝગડતા હોય છે, અને જીતે પણ હંમેશા નોળિયો જ પછી ભલે સામે દુનિયાનો સૌથી ઝેરી સાપ હોય. બીજું એ પણ કે સાપ નોળિયાને ગમે તેટલી વખત ડંખ મારે પણ મોટા ભાગે નોળિયાને ઝેર નથી ચડતું.
ભારતમાં દુનિયાનો સૌથી મોટો નોળિયાની પ્રજાતિ જોવા મળે છે. જે લગભગ 3 ફૂટ લાંબો હોય, જેને ગ્રે નોળિયો કહે છે. જેને જંગલી નોળિયો પણ કહે છે, આ નોળિયાથી કોબ્રા પણ દૂર ભાગે છે. કારણ કે કોબ્રાને પણ સરળતાથી મારતો હોવાથી કોબ્રાને મારવાવાળાને નોળિયો પણ કહે છે.
કોબ્રાની સાથે કેવી રીતે લડે છે
ગ્રે નોળિયા તરીકે ઓળખાતો નોળિયો એક એવી ટેકનિક સાથે સાપ પર હુમલો કરે છે જેનાથી સાપ બચી ન શકે. ટેકનિકમાં તે નિંજા જેવી ઝડપે સાપ પર કૂદે છે અને પોતાનો પણ બચાવ કરે છે. નોળિયો વારંવાર આમ કરીને સાપને હુમલો કરવી થકવે છે. કોઈક સમયે તો તે સીધું સાપનું મોઢું પકડી બટકું ભરે છે અને સાપને મારી નાખે છે.
સાપ અને નોળિયો ઉંદર, જમીન પર માળો બનાવતા પક્ષી, ગરોડી, સસલા અને દેડકા જેવા જંતુઓને શિકાર બનાવે છે. લોકો એવું પણ કહેતા હોય છે કે નોળિયા પર ઝેરની કોઈ અસર થતી નથી પણ જો સાપ વારંવાર ડંખ મારે તો નોળિયો ખતરામાં આવી શકે છે. આથી નોળિયો સાપના ડંખથી પોતાની ટેકનિક દ્વારા બચતો રહે છે. એવું ભાગ્યે જ બને છે કે સાપનું ઝેર નોળિયા પર ચડ્યું હોય
નોળિયો જ્યારે પણ સાપ સાથે ઝગડે છે ત્યારે તે પોતાના શરીરને ફુલાવે છે જેથી સાપને હુમલો કરવાં મુશ્કેલી પડે. નોળિયા વિશે કેવું પડે તે એક નીડર શિકારી છે, કેમ કે તેના શિકાર પર સામેથી મોઢા પર હુમલો કરે છે, અને ક્યારેય પાછડથી હુમલો કરતો નથી.
સાપને ખેંચીને બહાર કાઢે છે
નોળિયો પોતાના શિકારને જોતાં જ તેની પાછડ પડી જાય છે, અને તેની પર હુમલો કરે છે. સાપને દરમાંથી ખોદીને બહાર કાઢે છે. દરને ખોદવામાં તેના વિશાળ પંજા ખૂબ ઉપયોગી બને છે.
નોળિયાને ઝેર કેમ નથી ચડતું
નોળિયા વિશે એવું માનવાં આવે છે કે તેને સાંપના ઝેરની કોઈ અસર થતી નથી. નોળિયાના શરીરમાં ઘણી એવી સંરચના હોય છે જે તેને સાપના ઝેરથી બચાવમાં મદદ કરે છે. નોળિયામાં એસિટિલકોલાઇન રીસેપ્ટર્સ હોય છે જે સાપના ઝેરથી લડે છે અને ઝેરને શરીરમાં પ્રવેશ કરતાં અટકાવે છે. સાથે જ નોળિયામાં ગ્લાઈકો પ્રોટીન ઉત્પન થતાં હોય છે જે સાપના ઝેર સાથે જકડી જાય છે જેથી ઝેર નોળિયાને નુકસાન પહોંચાડી શકતું નથી. નોલિયો સ્ફૂર્તિલો હોવાથી સાપને ડંખ મારવા દેતો નથી
આમ તો એવું પણ નથી હોતું કે સાંપનું ઝેર નોળિયાને સાવ અસર નથી કરતું, પણ નોળિયો બીમાર પણ પડે છે અને કોઈ સમયે જીવ પર પણ બની આવે છે. પણ આવું ક્યારે થાય કે જ્યારે નોળિયાને સાપ વધારે ડંખ મારે..
ભારતમાં કેટલી પ્રજાતિના નોળિયા જોવા મળે છે
ભારતમાં આમ તો 6 પ્રજાતિના નોળિયા જોવા મળે છે. જેમાં ચાર પશ્ચિમના જંગલોમાં રહે છે. ઉત્તર ભારતમાં ઇંડિયન ગ્રે નોળિયો અને નાનો નોળિયો વધારે જોવા મળે છે. માણસોની આજુબાજુ અને જંગલો રણ વિસ્તારમાં મોટાભાગે જોવા મળતા હોય છે
ભારતીય નોળિયાનો રંગ કેવો હોય
આમ તો ભારતીય નોળિયા ભૂરા રંગના હોય અને તેમના વાળ પર સફેદ અને કાળા પટ્ટા હોય છે. દક્ષિણમાં જોવાં મળતા નોળિયા ઉત્તરના નોળિયા કરતાં થોડા ઘાટા રંગમાં જોવા મળે છે, તેમના વાળ કાળા હોય છે. જ્યારે રણમાં વસતા નોળિયા લાલ રંગના હોય છે. અને નાના નોળિયા ભૂરા રંગ કરતાં થોડા ભૂખરા રંગના હોય છે.
આમ તો એવું પણ નથી હોતું કે સાંપનું ઝેર નોળિયાને સાવ અસર નથી કરતું, પણ નોળિયો બીમાર પણ પડે છે અને કોઈ સમયે જીવ પર પણ બની આવે છે. પણ આવું ક્યારે થાય કે જ્યારે નોળિયાને સાપ વધારે ડંખ મારે..
ખેડૂતને કેમ નોળિયા ગમે છે
ભારતમાં નોળિયાને સંરક્ષિત પ્રજાતિ માનવામાં આવે છે. ખેડૂતને નોળિયો એટલા માટે ગમતો હોય છે કેમ કે નોળિયા સાપ અને ઉંદરને ઘર અને ખેતરમાં નથી આવવા દેતા. નોળિયા વર્ષમાં બે કે ત્રણ વખત બચ્ચાંને જન્મ આપે છે, નોળિયાના બચ્ચા દરમાં રહેતા હોય છે અને બાળ નોળિયાને માદા જ ઉછેરી મોટા કરે છે.